Postuar më: 20/09/2018

Emetimi i Eurobondit, Shqiperia pritshmeri tejet pozitive per daljen ne tregjet nderkombetare te kapitalit

Per historik, Eurobondi i pare eshte emetuar ne vitin 2010, doli me nje interes rreth 9 % dhe me pas ne tregtim, per shkak te perkeqesimit financiar dhe fiskal te Republikes se Shqiperise ne vitet 2011-2012, shkoi edhe ne nivele 11-12 %.
Ne vitin 2015 kemi shenuar daljen e dyte me 450 milione euro, me afat maturimi 5-vjear dhe me nje norme interesi 5.75 %, i cili maturohet ne nentor te vitit 2020. Emetimi i Eurobondit ne tregjet nderkombetare ne kete vit, me madhesi maksimale deri ne 500 milione euro, me afat maturimi 5 deri ne 10 vjet, preferencialisht 7.5 vjet e arsyet do jua them me vone, vleresohet si menyra optimale, si per te plotesuar nevojat per financim per dy vitet qe vijne, pra po bejme nje parashikim afatgjate te nevojave dhe sigurisht nje optimizim te menaxhimit aktiv te detyrimeve te borxhit ne periudhe afatshkurter dhe afatmesem qe do te shoqerohet me nje blerje mbrapsht, qe i referohemi ne gjuhen teknike “buyback”, te nje pjese te Eurobondit ekzistues prej 450 milione euro qe maturohet, si iu referova, ne nentor te vitit 2020.
Emetimi i ketij instrumenti eshte ne perputhje te plote me objektivat e Strategjise Afatmesme te Menaxhimit te Borxhit Publik te hartuar nga Ministria e Financave.
Dalja e Republikes se Shqiperise serish ne tregjet nderkombetare te kapitalit pas tre vitesh mungese eshte nje sinjal mjaft pozitiv persa i perket kredencialeve te vendit, te certifikuara nga te dyja agjencite e certifikimit fiskal dhe financiar ekonomik, S&P dhe Moody’s.
Gjithashtu, emetimi me sukses i Eurobondit do te ishte nje garanci me shume persa i perket permiresimit te struktures se borxhit dhe uljes se kostos ne portofolin e borxhit.
Ne kete Eurobond synohen te futen disa elemente te rinj si zgjerimi i formatit, pra me 144 A. Ka dy lloj formatesh, njeri eshte format i cili i shkon vetem tregut europian dhe nje format tjeter qe i shkon tregut amerikan. Heren e pare dolen vetem me formatin e tregut europian, kete radhe do te dalim me te dyja formatet dhe si thashe, synojme variantin e nje Eurobondi 7-vjear. Arsyeja pse synojme Eurobond 7-vjear eshte fare e thjeshte. Ne qofte se do te shkonim me nje Eurobond 5-vjear, qe prape nuk do te ishte keq, duke pare te gjitha maturimet ne tregun nderkombetar ne 2023, praktikisht ka nje lloj “croed- out” ne tregje, keshtu qe per ta lehtesuar veten tone ne 2025, e shtyjme nga 5 ne 7 vite, qe ne 2025-en Republika e Shqiperise, Ministri i Financave i asaj kohe, te mos kete veshtiresi ne treg por te hyje ne treg ne momente shume me te qeta se sa momenti kur maturohet gati 90 % e borxheve sovrane te rajonit e te disa vendeve te tjera, me natyre ekonomike dhe me natyre menaxhimi borxhi si Republika e Shqiperise.
Ne te njejten kohe, ne bejme “buyback”, pra blerje mbrapsht. Arsyeja e blerjes mbrapsht eshte fare e thjeshte dhe shkon ne pulsin e menaxhimit te borxhit publik. Ne vitin 2020, imagjinoni sikur te mos bejme “buyback”, do te thote qe Republikes se Shqiperise do t’i duhet te bej “roll-over” dhe plotesim te nevojave te financimit, nevoje qe do te shkoje ne 750-800 milione euro dhe per kete arsye lehtesojme proceduren e vitit 2020 duke perfituar nga kushte shume te mira fiskale, financiare te Republikes se Shqiperise dhe te tregjeve nderkombetare, ne menyre qe jo vetem te ulim koston, por te lehtesojme “roll-over-in”. Ne 2020, mos harroni qe ne pergjithesi para viteve elektorale fillojne edhe nxehen nga ana politike dhe nxehja nga ana politike nuk i ben aspak mire tregut apo edhe imazhit te vendit, qe kjo perkthehet ne kosto me te medha, ne risqe me te medha, e sigurisht qe nuk i ben mire aspak as buxhetit te shtetit, as qytetareve.
Procedura “buyback”, me ankand blerje mbrapsht, qe i referohemi me gjuhen teknike “tender offer”, maturim i perkoshem. Maturim i perkohshem sepse praktikisht maturimi do te ishte ne vitin 2020, nderkohe qe ne, per ate arsye lehtesimi “roll-over” ne 2020-en po e kerkojme mbrapsht ne 2018-en. “Buyback” eshte nje procedure e cila te lejon te terheqesh para kohe, pra para maturimit, nje instrument ekzistues, ndryshe blerje mbrapsht e nje titulli qe ne e kemi emetuar ne vitin 2015. Blerja realizohet ne shumat e marra nga emetimi i borxhit te ri. Kjo procedure eshte brenda kuadrit ligjor, bazuar si tek ligji i borxhit dhe marreveshjet me Banken e Shqiperise. “Buyback” gjen aplikim te rendesishem ne praktikat nderkombetare te menaxhimit te borxhit. Eshte nje procedure rutine ne te gjitha vendet qe bejne menaxhim te borxhit sovran dhe jo vetem, edhe koorporativ, por ne rastin konkret, per Shqiperine kjo do te ishte hera e pare ne tregun nderkombetar. Brenda vendit kemi bere ne vitin 2016, ne muajt mars-prill-maj te vitit 2016, pas Eurobondit, per te lehtesuar tregun e brendshem dhe per te ulur interesat e borxhit te brendshem, gje qe realisht ndodhi dhe u realizua me sukses.
Procedura e “buyback” eshte perdorur ne tregun e brendshem, si e thashe, ne vitin 2015. Nje objektiv i rendesishem per zbatimin e “buyback” eshte ulja e riskut te rifinancimit, sidomos ne vitin 2020 ku shkon 700-750 apo 800 milione euro. Gjithashtu, ne baze te pritshmerive, parapagesa ne vitin 2018 per instrumentin qe maturohet ne vitin 2020 mundeson ne potence dhe nje kursim per shkak te kostos se interesave.
Ministria e Financave dhe Ekonomise ka rreth nje vit qe eshte duke u angazhuar dhe duke ndermarre te gjitha masat e nevojshme per nje emetim te suksesshem te ketij instrumenti. Procesi i emetimit te Eurobondit ka kaluar ne disa etapa, midis te cilave disa me te rendesishme per t’u permendur per ju dhe per publikun. Eshte ndryshuar baza ligjore per te akomoduar daljet ne tregjet nderkombetare te kapitalit duke filluar qe nga viti 2015, me qellim rritjen e fleksibilitetit te huamarrjes dhe instrumentat financiare qe shtetit shqiptar t’i lehtesohet aksesi ne tregjet kombetare, duke synuar gjithmone uljen e kostos se huamarrjes shteterore. Rregullimi ligjor ku nivelet e huamarrjes shteterore te percaktuara ne ligjin e buxhetit te zbatohen ne menyre fleksibel per te garantuar nivele me te kenaqshme te kostove; kjo ka te beje me me likujditetet ne TSA, pra ne llogarine e qeverise. Pra ne momentet e kalimit te vitit, le te themi nga 2016 ne 2017 ose nga 2018 ne 2019, kontabilizimi i borxhit e kutohet dhe menaxhimi i te gjitha detyrimeve, si iu referova edhe arsyetimit te “buyback”.
Jane perzgjedhur rregulluesit kryesore qe ne gjuhen teknike quhen “joint lead managers”, te cilet do te drejtojne procesin e emetimit te Eurobondit. Per ju dhe per qytetaret, keto banka jane City Bank, Banka IMI Londer dhe Societe General, me eksperience ne tregjet e kapitalit dhe transaksionet financiare. Keto banka do te menaxhojne permbushjen e te gjithe detyrimeve proceduriale teknike te nevojshme per realizimin e emetimit te Eurobondit dhe do te rrisin interesin e investiroreve qe do te jene bleresit e ketij instrumenti.
Eshte perzgjedhur keshilltari ligjor nderkombetar per Shqiperine Dechertt, konsulent ligjor gjithashtu ne vitin 2015, ka nje eksperience goxha te thelle me prezantimin ligjor te Republikes se Shqiperise.
Jane organizuar nje sere takimesh me bankat dhe institucione nderkombetare per te marre informacion mbi mundesine dhe kushtet emetimit te nje Eurobond-i ne tregjet nderkombetare.
Une ne qershor bera nje tur ne disa investitore qe kane blere Eurobondin e 2015-es dhe investitore te mundshem. Ne gjuhen teknike quhet “non-deal roadshoe”, pra thjesht per te prekur interesin. Interesi duket i madh. Shqiperia konsiderohet me risqe te uleta, madje investitore serioze ne takimin e Londres na referuan se, megjithese ne jemi B+ apo B stabel apo B pozitiv, ne vleresimin e brendshem te tyre koorporativ per Republiken e Shqiperise ne jemi BB, me nje kendveshtrim shume te permiresuar. Kjo eshte dhe arsyeja pse ne shihemi ndryshe nga vende me te njejtin nivel vleresimi.
Duke marre ne konsiderate parashikimet e deritanishme te bankave nderkombetare qe shfaqin interes per Eurobondin shqiptar mbi kohen me te mire per realizimin e ketij transaksioni, Ministria e Financave dhe Ekonomise eshte duke punuar me shume intensitet.
Ju falenderoj per gatishmerine, per pergjegjshmerine, per shpejtesine qe i dhate ketij ligji, i cili ne vetvete eshte nje ligj qe na krijon logjistiken e duhur ligjore dhe teknike per te dale sa me shpejt dhe me fleksibilitet ne tregun nderkombetar.
Sipas vleresimeve te paraqitura nga Bankat Nderkombetare, Shqiperia ne 2018-en ka mundesi qe te pozicionohet edhe me mire se viti 2015.
Ky vleresim mbi nje pozicionim te mundshem me te favorshem te Shqiperise ne tregun nderkombetar bazohet ne:
– Konsolidimin fiskal te realizuar ne vitet e fundit, te materializuar ne balance primare pozitive, ate qe ne te gjithe as bashku ketu rreth kesaj tavoline luftojme vazhdimisht per balancen primare pozitive, qe do te thote qe vendi nuk krijon borxh te ri por trajton borxhin e trasheguar. Ne tregjet nderkombetare eshte ky ulja e borxhit dhe balanca primare jane dy nga disa indikacionet me te rendesishme qe investitoret i referohen vendit dhe i referohen risqeve te uleta te vendit.
– Pershpejtimi i vijueshem per disa vite rresht te rritjes ekonomike bazuar ne permiresimin e fondamenteve ekonomike dhe pritshmerive pozitive per perspektiven afatmesme dhe afatgjate. Reformimi substancial deri me tani ne menaxhimin e financave publike dhe pritshmerine pozitive per ecurine ne vijim.
– Teresine e reformave ne nje sere fushash te tjera te realizuara deri tani dhe ato te planifikuara ne vijim dhe progresi i kenaqshem deri tani ne kuader te integrimit europian. Mos harroni te nderuar deputete qe, fakti qe ne sot, ne fund te vitit 2018, jemi ne nivel te borxhit publik ne rreth 67.5 %, 6-mujori 65 %, eshte permendur si nje nga elementet e pergjegjshmerise te kesaj force politike, te kesaj mazhorance dhe te kesaj qeverie, dhe ka permiresuar imazhin financiar, fiskal e ekonomik te Shqiperise ne syte e investitoreve.

Ju e dini po kaq mire sa une qe tregu nuk komandohet dot nga Republika e Shqiperise. Perkundrazi, tregu eshte pasqyra ku reformat tona duken ashtu si jane. Nese i kemi bere me dilixhence, me thellesi dhe ne rrugen e duhur, tregu reagon pozitivisht. Nese jo, tregu do te reagonte negativisht. Ne rastin konkret, pritshmerite jane pozitive.
Me lejoni me modesti te them qe e vleresoj ate qe komisioni dhe Parlamenti ben dhe eshte nje moment pertej punes se perditshme te falenderoj gjithe ekipin e Ministrise se Financave per punen dilixhente, me qindra e qindra ore te tera, per te pergatitur kete instrument te ri ne treg, sepse eshte realisht i ri, perfshin “buyback”-un, perfshin formatin ndryshe dhe afat me te gjate.
Faleminderit,