Postuar më: 14/11/2018

Borxhi publik në 2019 ulet me 2%. Për 100 lekë të marra borxh, investohen 253 lekë ose dy herë më shumë se 5 vite më parë!

Fjala e Ministrit

Perspektiva e borxhit publik

 

Borxhi publik është elementi kryesor i financave publike rreth të cilit, siç e kemi thënë disa herë, ankorohet i gjithë procesi i programimit të buxhetit vjetor dhe atij afatmesëm.

Ministria e Financave dhe Ekonomisë është e fokusuar në uljen e vazhdueshme të borxhit publik si një element i domosodoshëm për konsolidimin e financave publike.

Patjetër që të gjithë biem dakord që niveli aktual i borxhit publik për vendin tonë është i lartë dhe mbart risqe për stabilitetin makroekonomik të vendit. Pra, është imperative reduktimi i borxhit në nivele që konsiderohen më të sigurta për ekonominë tonë.

Në vitin 2016 këtë synim strategjik të politikës fiskale, pra domosdoshmërisë për konsolidim fiskal dhe uljen e raportit të borxhit publik, ne e fiksuam edhe në ligjin kryesor të menaxhimit të financave publike, pra në ligjin organik të buxhetit. Tashmë është e sanksionuar edhe me ligj që çdo qeveri, jo vetëm që nuk mund të rrisë borxhin publik por, është e detyruar që në çdo raund të programimit të buxheteve vjetore apo atyre afatmesme, të targetojë për çdo vit një nivel më të ulët të raportit të borxhit publik ndaj Prodhimit të Brendshëm Bruto se sa viti pararendës, dhe kjo duhet të vijojë të paktën deri atëherë kur ne si vend të kemi arritur objektivin strategjik të një niveli borxhi prej 45% të PBB, nivel i cili vlerësohet gjerësisht si niveli më optimal për një ekonomi si e jona.

Dhe me nivel optimal të borxhit publik kam parasysh atë nivel që, nga njëra anë lë hapësirën e arsyeshme për ta përdorur konceptin e borxhit si një instrument efikas për të përshpejtuar zhvillimin e vendit apo të ekonomisë me një ritëm më të shpejtë se sa ai do të zhvillohej nëse nuk do të utilizonim borxhin si instrument zhvillimi, por nga ana tjetër siguron gjithashtu qëndrueshmërinë afatgjatë të financave publike e rrjedhimisht stabilitetit makroekonomik, shtyllë kjo pa të cilën asnjë ekonomi nuk do të bënte dot përpara në afatgjatë.

Në këtë frymë, politika fiskale që materializohet në buxhetin e 2019-ës vijon të ketë si ankorë kryesore të saj konsolidimin fiskal dhe uljen e mëtejshme të borxhit.

Në këtë aspekt më lejoni të përmend disa nga targetet kryesorë të politikës fiskale të materializuara në buxhetin e vitit 2019:

  • Në vitin 2019, ne targetojmë një reduktim të borxhit publik me rreth 2 pikë përqindje. Këtu i referohem konceptit të borxhit neto, pra i zhveshur nga efekti momental i Eurobondit.
  • Ndërsa në afatin e mesëm ne synojmë të arrijmë të ulim borxhin rreth 60% në vitin 2021, në përputhje gjithashtu edhe me premtimin tonë elektoral.
  • Niveli i deficitit të përgjithshëm që ne targetojmë në buxhetin e vitin 2019 është 1.9% e PBB (pra, vijon të jetë me ulje nga targeti i një viti më parë dhe vijon të jetë niveli më i ulët që është targetuar historikisht në një ligj buxheti).
  • Niveli i balancës primare patjetër që edhe këtë vit, ashtu si edhe tre vitet e shkuara, targetohet në nivel pozitiv, pra me suficit prej +0.5% të PBB nga +0.3% suficit që pritet të rezultojë gjatë këtij viti.
  • Një tjetër parametër shumë i rëndësishëm i buxhetit është balanca korente e tij, e cila tregon në terma makro se në mënyrë sa eficente përdoret borxhi që merret nga qeveria gjatë një viti të caktuar. Për këtë do të ndalem edhe pak më vonë në disa tregues analitik dhe krahasimorë.

Tashmë e kemi deklaruar qartë që një nga prioritet kryesore të kësaj qeverie të mishëruara në buxhetin e vitit që vjen, po natyrisht edhe përgjatë gjithë këtij mandati, janë invetimet publike. Unë padyshim gjykoj që një ndër elementët më optimalë për ekonominë e vendit është që ndërkohë që targetojmë një reduktim të nivelit të borxhit me 2 pikë përqindje vetëm në harkun kohor të një viti, në të njëjtën kohë arrijmë të programojmë investime publike në nivelin prej 5% të PBB. Pra rrjedhimisht, ky buxhet targeton një balancë korente pozitive nga më të lartat historikisht prej +3.2% të PBB. Kjo sigurisht që respekton katërcipërisht edhe rregullin tjetër fiskal të saksionuar në ligjin organik të Buxhetit, të raportit të investimeve publike me huamarrjen vjetore, apo siç njihet ndryshe edhe si ”rregulli i artë fiskal”.

 

Kjo ishte në mënyrë të përmbledhur prezantimi im sa i takon objektivave dhe targeteve kryesorë të politikës fiskale për vitin që vjen dhe afatin e mesëm gjithashtu.

Dua të ndaj me ju gjithashtu shkurtimisht qasjen që ne do të kemi sa i takon menaxhimit të borxhit publik në periudhën afatmesme në vijim:

Gjatë vitit 2019 edhe në vijim, përveç reduktimit të konsiderueshëm të ekspozimit ndaj risqeve, rëndësi të veçantë do t’i kushtohet aktiviteteve të cilat do të kenë në fokus zhvillimin e metejshëm të tregut të titujve shtetërorë.

Në periudhën afatmesme, mesatarisht rreth 85% e nevojave të përgjithshme për financim do të realizohen nëpërmjet burimeve të brendshme. Niveli i financimit të brendshëm në terma neto do të synohet të mbahet i qëndrueshëm duke mos tejkaluar kapacitetet optimale të tregut (rreth 20-22 miliard Lek në vit, mendohet në 19 miliard).

Duke qenë se normat e interesit priren të qëndrojnë ende për një periudhë të shkurtër në të ardhmen të ulëta, financimi i brendshëm do të orientohet kryesisht në drejtim të titujve afatgjatë me norma interesi fikse, me qëllim reduktimin e risqeve me kosto sa më të ulët. Titujt afatshkurtër kryesisht do të shërbejnë për të rifinancuar maturimin e titujve ekzistues, si dhe menaxhimin aktiv të nevojave për likuiditete.

Financimi i huaj do të shërbejë si një plotësues i mirë i burimeve të brendshme dhe përveç të tjerash edhe si optimizues i kostove të borxhit. Ky financim do të mbështetet: i) në huatë me terma pjesërisht të buta, të cilat do të financojnë projektet ekzistuese dhe projektet e reja të konsideruara si prioritare nga Qeveria për zhvillimin e vendit; ii) në huatë me terma të buta të akorduara nga institucionet ndërkombëtare financiare për të mbështetur politikat zhvillimore të vendit; dhe iii) në instrumentet financiare të tregjeve të kapitalit mbi baza oportune dhe kryesisht për të mundësuar një menaxhim aktiv të detyrimeve të borxhit dhe optimizuar risqet e portofolit.

Zhvillimi i mëtejshëm i tregut primar vendas dhe hedhja e hapave për zhvillimin e tregut sekondar të titujve shtetërorë është një tjetër objektiv afatmesëm, realizimi i të cilit do të shoqërohet me aktivitete të cilat do të kenë në fokus:

  • Krijimin dhe standardizimin e madhësive benchmark për titujt afatgjatë nëpërmjet konsolidimit të numrit të ankandeve dhe rritjen e frekuencës së rihapjeve;
  • Reduktimin e fragmentimit të kërkesës nëpërmjet konsolidimit të numrit të titujve shtetërorë të tregtueshëm;
  • Rritjen e transparencës nëpërmjet konsultimit të vazhdueshëm me aktorët kryesorë të tregut dhe raportimit e publikimit periodik në kohë të të dhënave të borxhit;
  • Përdorimin e ankandeve të riblerjes (buyback auctions) dhe shkëmbimit (exchange auctions) për të rritur efiçencën në procesin e reduktimit të ekspozimit ndaj risqeve;
  • Përmirësimin dhe standardizimin e rregullave të emetimit të titujve shtetërorë;
  • Analizimi i rezultateve të projektit pilot për emetimin e obligacioneve 5 vjeçare referencë dhe shqyrtimi i mundësisë së bashkëpunimit me aktorët kryesorë të tregut për shtrirjen e këtij projekti edhe tek titujt e tjerë afatgjatë.
  • Përmirësimin e kuadrit ligjor dhe rregullator;
  • Diversifikimin dhe zgjerimin e bazës së investitorëve.

 

Kam bërë një krahasim midis periudhave të dy mandateve të Partisë Demokratike dhe pjesës së mandatit të parë të Partisë Socialiste. Ka një konkluzion, nëse marrim si tregues krahasues lek të investuara për çdo lek të marr borxh, ku lek të marra borxh është shtesa e stokut të borxhit.

Rezulton se mesatarisht në çdo vit të periudhës 2006-2013, pra në dy mandatet e Partisë Demokratike, për çdo 100 lekë që është shtuar stoku i borxhit, janë investuar 118 lekë. Ndërsa, mesatarisht në çdo vit të periudhës 2014-2017, pra mandati i parë i Partisë Socialiste, për çdo 100 lekë që është shtuar stoku i borxhit, janë investuar 195 lekë. Pra, në dy mandate të Partisë Demokratike, në 100 lekë të marra borxh janë investuar 118 lekë. Në një mandat të Partisë Socialiste, në 100 lekë të marra borxh janë investuar 195 lekë, lidhja me rregullin e artë gjithashtu.

Ndërkohë, për buxhetin e vitit 2019 ky raport është programuar të jetë, për çdo 100 lekë të marra borxh, investohen 253 lekë. Kjo do të thotë se krahasuar me periudhën 2006-2013, pra në dy mandate të PD, ky raport përmirësohet 114 % ose rreth 2.1 herë më i lartë, ndërsa krahasuar me periudhën tonë, pra të krahasohemi me veten, 2014-2017, ai përmirësohet me 30 %.

Në vazhdimësi sigurisht që do t’i detajojmë edhe elementët e maturimit të borxhit apo detajet e tjera, por ajo që dua të ndaj me komisionin dhe me ata që na ndjekin nëpërmjet medias, ështe se praktikisht dalja e Shqipërisë në treg në tetor të këtij viti, ishte test i patjetërsueshëm i ekonomisë dhe financave publike. Pse e them ishte test?

Pavarësisht debateve politike majtas dhe djathtas që natyrshëm kemi ne këtu, pavarësisht qëndrimeve që mban mazhoranca apo opozita në raport me financat publike, pavarësisht se në Gjermani është Kancelarja Merkel, në Francë është Presidenti Makron që e mbështesin Shqipërinë pafundësisht, pavarësisht se klima pro Shqipërisë është shumë-shumë pozitive, tregjet janë të ftohtë. Tregjet nuk gjykojnë se kush është në krye të qeverisë dhe kush e mbështet këtë qeveri apo sa e do X-i Kryeministrin apo sa e mbështet Y-ni Kryeministrin. Tregjet janë të ftohtë, të gjykojnë me ftohtësi dhe e kanë raportin në gjykim në favor të sigurisë të biznesit që ata bëjnë me Shqipërinë dhe praktikisht, ne arritëm të dilnim me një kupon çmimi 3.5% që është gati 2 herë më i vogël se sa viti 2015, me 2010-ën nuk dua të krahasohem se ka një diferencë gati 3 herë.

Do të thotë që brenda një mandati, perceptimi i risqeve për ekonominë dhe financat e Shqipërisë është ulur gati 2 herë dhe këtë e gjykojnë investitorë të cilët janë investitorë që kanë zënë peshë në tregun ndërkombëtar financiar apo të letrave sovrane, që nga Goldman Sachs, që nga J.P Morgan, që nga Fond Aberdin etj., dhe pastaj, siç iu referova edhe në fjalën time, është diversifikimi i investitorëve, që është shumë e rëndësishme.

Dua sërish të ndaj me komisionin edhe me ata që na ndjekin nëpërmjet medias që perceptimi i riskut për ekonominë shqiptare dhe financat publike të Shqipërisë ka reflektuar popzitivisht edhe në nivelet e fondeve të pensioneve. Siç e kam thënë disa here, janë dy vende nordike që kanë fonde pensionesh shtetërore që kanë investuar tek Eurobondi i Shqipërisë. Eshtë po kështu fondi i Pensioneve të Kompanisë së Hekurudhave franceze që ka investuar tek Eurobondi i Shqipërisë. Pra siguria e investitorëve ndaj shëndetshmërisë së financave publike dhe ekonomisë është rritur dyfish, perceptimi i risqeve është ulur dyfish dhe kjo ka ardhur për ato arsye që unë u mundova t’i rendisja në përgjithësi më lart dhe mos harroni që një nga shifrat, një nga referencat më të rëndësishme, është edhe maturimi.

Maturimi në 2013-ën ka qenë rreth 540 ditë, sot është 805 ditë maturimi i borxhit të brendshëm dhe në kombinimin e borxhit të brendshëm me të jashtëm maturimi është 4.8 vite. Sigurisht që ka vend për ta përmirësuar, patjetër, për të mos iu referuar pastaj Yield-it mesatar që ka zbritur në rekord. Sigurisht që këtu nuk dua të lë pa përmendur edhe risqet e së ardhmes përsa i përket interesave që, edhe në Evropë, por edhe në Shtetet e Bashkuara, kanë tendencën për rritje, por edhe informacionet e fundit statistikore dhe perceptivë që kanë institucionet përkatëse përsa i përket ngadalësimit të ekonomisë së Eurozonës sërish dhe përsa i përket riskut të asaj që ndodh në ekonominë italiane, si një nga partnerët kryesorë të ekonomisë shqiptare.

 

Faleminderit